A jak widzimy piękno? c.d.
- Linia, którą żarliwie popierał św. Augustyn i który jest autorem słynnej formuły piękna: "umiar, kształt i ład", wywodząca się wprost z Wielkiej Teorii.
- Linia Plotyna, którą gorąco wsparł św. Tomasz z Akwinu i która poszerzała Wielką Teorię o obecność blasku.
Z Wielką Teorią łączono tezę, że prawdziwe piękno poznajemy przez rozum, a nie zmysłami. Starożytni Grecy uważali za dogmat to, że świat jest piękny. Kiedy filozofowie postawili sobie pytanie: "dlaczego świat jest piękny?" wkrótce znaleźli odpowiedź: "bo jest dziełem Boga." Pitagorejczycy, Platon, Arystoteles zakładali, że piękno jest obiektywne: "To, co piękne jest piękne nie ze względu na coś innego, ale piękne zawsze i dla siebie." (Platon) Z kolei św. Tomasz z Akwinu uważał, że "nie dlatego coś jest piękne, że to kochamy, lecz dlatego kochamy, że coś jest piękne." Ten filozof wymyślił też definicję piękna - "piękne są rzeczy, które podobają się, gdy się je ogląda".
Kryzys Wielkiej Teorii pojawił się dopiero w XVIII wieku, a więc 2000 lat! po jej powstaniu. W jej krytyce najdalej poszli romantycy, którzy odkryli piękno w braku regularności, w malowniczości i w wyrażaniu uczuć. Klasyczna teoria zdolność rozpoznawania piękna przypisywała rozumowi, natomiast romantycy uważali, że to poprzez wyobraźnię, smak, a nawet specjalny "zmysł piękna" potrafimy to piękno dostrzec. W wieku XX stało się natomiast coś niezwykłego. Niektórzy doszli do wniosku, że piękno jest w zasadzie bez znaczenia, a w sztuce chodzi najbardziej o wywołanie jakiegoś rodzaju szoku u odbiorcy. Guillaume Apollinaire wręcz stwierdził, że "brzydotę lubimy dziś równie jak piękno". No cóż, dziś wydaje się, że takie myślenie nie wytrzymuje próby czasu, a staranie o oderwanie sztuki od piękna nie powiodło się.
W ramach podsumowania:
- Dla starożytnych Greków piękno było właściwością świata, świat fascynował ich swoim pięknem i pragnęli owo piękno dostrzegać i wydobywać tak, aby stawało się jeszcze bardziej widoczne. Na początku XX wieku stwierdzono, że "piękno jest znaczącą formą, a znaczenie formom nadaje artysta, formy przyrody go nie posiadają."
- Dla starożytnych rozum pozwalał na postrzeganie piękna. Inaczej w XVIII wieku - drogą do piękna stała się wyobraźnia i smak.
- W starożytności uznano, że piękno jest wartością obiektywną, natomiast w XVIII wieku pojawiły się poglądy o subiektywizmie piękna.
- Wreszcie w XX wieku próbowano oderwać sztukę od piękna twierdząc, że piękno jest formą ograniczającą wolność sztuki, a sztuka bardziej niż zachwycać, powinna szokować.
- W czasach współczesnych, przy całej fascynacji różnorodnością, wydaje się jednak wyczuwać spory głód mądrej estetyki, w moim osobistym przekonaniu, czerpiącej z dziedzictwa kultury chrześcijańskiej.
powrót
Bibliografia:
- Władysław Tatarkiewicz - "Dzieje sześciu pojęć", PWN, 1988.
zobacz -
zapoznaj się z -
zajrzyj do mojej -
spotkajmy się w -
nie zapomnij o -